سایت فدائی، ارگان رسمی سازمان اتحاد فدائیان کمونیست
شیوع مرگبار وبا در سایهی جنگ و ویرانی در پایتخت جنگزده سودان
در جهانی که قتلعامِ روزانهی کودکان در غزه، یمن و دیگر مناطق جنگزده به خبرهایی عادی و کمبازتاب بدل شده، اکنون فاجعهای دیگر در سکوت خبری در سودان شعلهور است. در پایتخت جنگزدهی این کشور، خارطوم، و در ام درمان، وبا به سرعت میتازد؛ در شرایطی که زیرساختهای درمانی و آب آشامیدنی در اثر سه سال جنگ داخلی نابود شدهاند. میلیونها کودک و خانواده در میان ویرانیها، با تهدید مرگبار وبا و گرسنگی دست و پنجه نرم میکنند، بیآنکه واکنشی درخور از سوی قدرتهای جهانی یا نهادهای بینالمللی و صنعت حقوق بشرشان دیده شود. آنچه در سودان میگذرد، بخشی از یک فاجعهی وسیعتر است: جهانی که به نظم مرگآور جنگها و بیماریها خو گرفته و ناتوان یا بیاراده در مقابله با آن باقی مانده است.
در حالی که سومین سال جنگ داخلی سودان ادامه دارد، پایتخت این کشور، خارطوم، و شهر همجوار آن، ام درمان، با موجی مرگبار از شیوع وبا مواجه شدهاند. شهری که پیشتر مرکز سیاسی و اقتصادی کشور بود، اکنون بدل به منطقهای بدون آب سالم، برق و زیرساختهای درمانی زمینهای کامل برای گسترش یک بیماری عفونی واگیردار شده است.
بر اساس آمار رسمی وزارت بهداشت سودان، از آغاز موج اخیر شیوع وبا در اوت سال گذشته، بیش از ۶۵ هزار نفر در سراسر کشور به این بیماری مبتلا شدهاند و دستکم ۱۷۰۰ تن جان خود را از دست دادهاند. تنها در ایالت خارطوم، بیش از ۷۷۰۰ نفر، از جمله بیش از هزار کودک زیر پنج سال، به وبا مبتلا و ۱۸۵ تن جانباختهاند. این ارقام در هفتههای اخیر بهطور چشمگیری در حال افزایشاند.
سازمان یونیسف (صندوق کودکان ملل متحد) هشدار داده است که بیش از یک میلیون کودک در سودان در معرض خطر ابتلا به وبا قرار دارند، خطر مرگ بهویژه برای کودکانی که پیشاپیش به علت سوءتغذیه مزمن تضعیف شدهاند.
گسترش سریع وبا در سودان را نمیتوان صرفاً به عنوان یک اپیدمی طبیعی دید؛ این بحران ریشه در ویرانیهای ناشی از جنگ دارد. از زمان آغاز درگیریهای مسلحانه بین نیروهای مسلح سودان (SAF) و شبهنظامیان نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در آوریل ۲۰۲۳، زیرساختهای شهری به شدت آسیب دیدهاند. بنا به گزارشها، ۸۰ درصد مراکز درمانی در مناطق جنگزده و حدود ۴۵ درصد از مراکز در سایر مناطق کشور تعطیل شدهاند.
در پی حملات هوایی اخیر RSF به تأسیسات تصفیهی آب و نیروگاههای برق در ماه مه، شهروندان ناگزیر به استفاده از منابع آب آلوده و غیرایمن شدهاند، عامل اصلی گسترش وبا. تنها در بازهی ده روزه بین ۱۵ تا ۲۵ مه، تعداد موارد روزانه ابتلا به وبا از ۹۰ به ۸۱۵ نفر افزایش یافت. در هفتهی پایانی ماه مه، وزارت بهداشت از ۲۷۰۰ مورد جدید ابتلا و ۱۷۲ مرگ گزارش داد؛ ۹۰ درصد این موارد تنها در ایالت خارطوم ثبت شده است.
بخشهایی از خارطوم که در ماه مارس سال جاری پس از ماهها کنترل RSF، به دست ارتش سودان بازپس گرفته شد، شاهد بازگشت بیش از ۳۴ هزار نفر از ساکنان بوده است. اما بیشتر این بازگشتکنندگان اکنون در خانههایی بدون آب سالم، برق یا سیستم بهداشتی زندگی میکنند. نبود خدمات اولیه، همراه با ازدحام جمعیت در مناطقی آسیبدیده، شرایط را برای شیوع سریع بیماریهایی چون وبا آماده کرده است.
کودکان در معرض تهدید مضاعف
برای کودکانی که در مناطق جنگی گرفتار آمدهاند، بحران وبا به تهدیدی دوچندان بدل شده است. یونیسف هشدار داده که در دو منطقهی جبل اولیا و خارطوم، که از کانونهای گرسنگی حاد در کشور به شمار میروند، ۳۳ درصد از ۳۰۰ هزار کودک دچار سوءتغذیه حاد ساکن هستند. برای این کودکان، ابتلا به وبا یا دیگر بیماریهای اسهالی میتواند به سرعت مرگبار شود.
شلدون یت، نمایندهی یونیسف در سودان، گفته است: «هر روز، کودکان بیشتری در معرض این تهدید دوگانه قرار میگیرند—وبا و سوءتغذیه. در حالی که هر دوی این تهدیدها قابل پیشگیری و درمان هستند، اما تنها در صورتی میتوان به کودکان کمک کرد که امکان دسترسی به آنها فراهم باشد.»
در تلاش برای مهار بحران، وزارت بهداشت سودان ۲.۹ میلیون دوز واکسن وبا دریافت کرده است. اما در شرایطی که اکثریت مراکز درمانی تعطیل شده و دسترسی ایمن به بسیاری از مناطق امکانپذیر نیست، اثرگذاری این واکسیناسیون با چالشهای جدی روبهروست.
ایتزاز یوسف، مدیر دفتر سودان در کمیتهی بینالمللی نجات (IRC)، به خبرگزاری فرانسه گفته است: «ترکیب خشونت، جابهجایی جمعیت، زیرساختهای ویرانشده و کمبود آب سالم، عامل اصلی احیای وبا و دیگر بیماریهای مرگبار در سودان است. کشور در آستانهی یک فاجعهی بهداشت عمومی تمامعیار قرار دارد.»
با آغاز فصل بارندگیهای موسمی، که معمولاً موجب وخامت شرایط بهداشتی میشود، انتظار میرود شیوع وبا در سودان طی ماههای پیش رو تشدید شود. در این میان، سرنوشت میلیونها کودک و خانوادهی آسیبپذیر همچنان در سایهی جنگی که چشماندازی برای پایان آن در کوتاهمدت دیده نمیشود، به حال خود رها شده است.
صدای فدائی