تحریم انرژی ایالات متحده قرار بود هاوانا را ظرف چند ماه از پا درآورد. این کشور اما با اتکا به ابتکار عمل و پنل‌های خورشیدی مقاومت می‌کند؛ با این حال، طناب دار تحریم‌ها روز‌به‌روز تنگ‌تر می‌شود.
در شهر اولگین، در محله «آلسیدیس پینو»، امروز سه‌چرخه‌های برقی در جایی قرار دارند که زمانی در آن بنزین فروخته می‌شد. یک شرکت خصوصی از ماه ژوئن در محوطه یک جایگاه سوخت‌رسانی سابق، سولینرای «ال جیراсол» (آفتابگردان) را اداره می‌کند: ۳۰ پنل خورشیدی، با ظرفیت ۴۰ کیلووات، کاملاً مستقل از شبکه برق سراسری.
ساکنان منطقه می‌توانند روزانه دو ساعت تلفن‌های همراه، لامپ‌ها و پنکه‌ها را در آنجا به‌صورت رایگان شارژ کنند. آگوسطین سسیلیو پارا، سرپرست شیفت، به روزنامه سندیکایی «تراباخادورس» گفت: «زمانی که قطعی‌های برق طولانی‌تر می‌شوند، تعداد مراجعان نیز افزایش می‌یابد.» پروژه‌های مشابهی اکنون در سراسر کشور در جریان است و جایگاه‌های سوخت خورشیدی این روزها مانند قارچ از زمین سر بر می‌آورند.
از اوایل ماه ژانویه، تحریم عملاً همه‌جانبه‌ی نفتی ایالات متحده علیه کوبا به اجرا درآمده است. تحویل نفت ونزوئلا متوقف شده و در عین حال تانکرهایی که از بازار جهانی سفارش داده شده‌اند، توسط گارد ساحلی ایالات متحده رهگیری و توقیف می‌شوند. قیمت بنزین سوپر در بازار سیاه به ۶ یورو در هر لیتر می‌رسد. در برخی مناطق کشور، برق بیش از بیست ساعت متوالی قطع است و از اوایل ماه ژوئیه تاکنون شبکه برق سه بار به‌طور کامل فروپاشیده است. دستمزدها پس از کسر تورم، قدرت خریدی در حدود ۱۰ یورو در ماه دارند.
ابتکار عمل به جای فروپاشی
با این وجود، فروپاشی مورد انتظار واشنگتن رخ نداد. خورخه پینیون، متخصص انرژی از دانشگاه تگزاس، در گفتگو با روزنامه «نیویورک تایمز» اذعان کرد که او و سایر تحلیلگران، زمانی که پیش‌بینی کرده بودند ذخایر سوخت تا ماه مارس به پایان می‌رسد، مقاومت دولت را دست‌کم گرفته بودند. کارلوس فرناندز دِ کوسیو، معاون وزیر امور خارجه، به این روزنامه گفت: «در محافل سیاسی ایالات متحده این انتظار ضمنی وجود داشت که کوبا نمی‌تواند از ماه آوریل جان سالم به در برد؛ اما ما هنوز اینجا هستیم.»
رئیس‌جمهور میگل دیاز-کانل این امر را به «مقاومت خلاقانه» کوبا نسبت می‌دهد: موتورهای الکتریکی و ریکشای چینی جایگزین خودروهای کلاسیک پرمصرف و خدمات اتوبوسرانی متوقف‌شده شده‌اند. بارها با ژنراتورهای گاز طبیعیِ تغییریافته کار می‌کنند؛ گاز یکی از معدود حامل‌های انرژی قابل‌اعتماد است زیرا کوبا خود آن را استخراج می‌کند. به این ترتیب، یکی از صاحبان بار در پایان ماه تنها ۵۰ پزو، یعنی حدود ۶ سنت، برای انرژی پرداخت. دولت هم‌زمان با تمام قوا روی روش‌هایی تحقیق می‌کند تا نفت خام داخلیِ گوگرددار را به سوخت تصفیه کند.
اومبرتو پالمرو، کشاورز کوبایی، با استفاده از یوتیوب یاد گرفت که چگونه از ضایعات پلاستیکی بنزین و گازوئیل تقطیر کند و اکنون با این پالایشگاه خانگی در حیاط پشتی‌اش، موتور سیکلت و اجاق گاز خود را روشن نگه می‌دارد. او به روزنامه گفت: «محدودیت‌های اقتصادی دارد ما را به‌آرامی می‌کشد، اما ما با تمام قوا به مبارزه ادامه می‌دهیم.»
با این حال، این‌ها اصلاً به معنای پیروزی نیست. کسانی که پنل‌های خورشیدی، باتری‌های لیتیومی (با قیمتی حدود ۷۵۰ دلار آمریکا) و یک وسیله نقلیه برقی دارند – که معمولاً کسانی هستند که خویشاوندی در خارج از کشور دارند – می‌توانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند. مابقی در تاریکی به سر می‌برند. اعتراضات عمدتاً به شکل قابلمه‌کوبی‌های شبانه بروز می‌کند؛ در صورت برگزاری تظاهرات خیابانیِ علیرضا، خطر حبس وجود دارد. کارشناسان سازمان ملل متحد با توجه به قطعی‌های برق و کمبود دارو، نسبت به وقوع «غزه‌ای خاموش» در دریای کارائیب هشدار داده‌اند.
طناب دار تنگ‌تر می‌شود
در همان زمان، واشنگتن تحریم را به ابزاری برای کنترل تبدیل می‌کند. بر اساس اعلام «شورای تجارت و اقتصاد آمریکا و کوبا»، صادرات سوخت ایالات متحده به کوبا در ماه اوت به ۷۴.۸ میلیون دلار و از ماه ژانویه به ۲۳۱.۷ میلیون دلار رسید.
بزرگ‌ترین بخش مربوط به بنزین بدون سرب از میامی با ۲۳.۸ میلیون دلار بود. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده این محموله‌ها را به صورت موردی و در چارچوب یک معافیت تأیید می‌کند و آن‌ها فقط باید به شرکت‌های خصوصی تحویل داده شوند. به گفته شورای تجارت، ذینفعان اصلی بیش از هر کس شرکت‌های کشتیرانی و بازرگانان در فلوریدا هستند.
در مقابل، سایر منابع قطع می‌شوند. مقامات ایالات متحده از توقیف ۹۰ محموله بیودیزل با حدود ۲.۳ میلیون لیتر خبر دادند که برای شرکت دولتی و تحریم‌شده «انتک» (Enetec) در نظر گرفته شده بود. گارد ساحلی در ماه سپتامبر یک کشتی باربری را که گفته می‌شد سوخت را در مخازن تعادلی (بالاست) پنهان کرده بود، رهگیری کرد. تنها یک تانکر روسی توانست در اواخر ماه مارس از حصار عبور کند.
این الگو در جاهای دیگر نیز دیده می‌شود. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، دولت‌ها را تحت فشار گذاشت تا به همکاری پزشکی با کوبا پایان دهند و تهدید به اعمال تحریم کرد؛ هندوراس، گواتمالا، گویان و دیگر کشورها توافق‌نامه‌های خود را لغو کردند.
جامائیکا در ماه مارس توافق‌نامه دولتی را پایان داد، اما در ماه اکتبر ۱۵۷ متخصص کوبایی را با قرارداد مستقیم مجدداً استخدام کرد و اکنون تعداد آن‌ها به ۲۰۰ نفر رسیده است. کریستوفر توفتون، وزیر بهداشت گفت: «سیستم به آن‌ها نیاز دارد.» کالابریا و اروگوئه نیز از این روش استفاده می‌کنند. در شرکت مشترک نیکل کانادایی-کوبایی «شریت» (Sherritt)، سرمایه‌گذارانِ نزدیک به ترامپ امور را به دست گرفتند و اکنون تأسیسات متوقف شده‌اند.
هدف اعلام‌شده، سرنگونی دولت کوبا در راستای دکترین بازنگری‌شده مونرو است: آمریکا برای ایالات متحده، چین و «کمونیسم» (که پایتخت جهانی آن کوبا دانسته می‌شود) باید از میان بروند. روبیو اعلام کرد که برای این منظور از «تمام ابزارهای موجود» استفاده خواهد کرد و تهدید به تهاجم نظامی در سال جاری چندین بار مطرح شده است.
احتمالاً به دلیل ظرفیت‌های درگیر در جنگ ایران، واشنگتن اکنون سعی دارد به یک راهبرد طولانی‌مدت‌تر روی آورد: وابستگی کوبا به واردات انرژی از ایالات متحده در حال افزایش است، هرچند که این واردات حتی نزدیک به پوشش نیازها هم نیست. تصمیمی در واشنگتن می‌تواند بحران را به سرعت دوباره تشدید کند. حفظ جزیره بر روی تار موی آمریکایی و منزوی کردن آن تا حد امکان از اقتصاد جهانی، به نظر می‌رسد راهبرد جدید باشد.
اصلاحات و خورشید
هاوانا در دو جبهه به این وضعیت پاسخ می‌دهد. در ماه ژوئن، دولت یک برنامه اصلاحات جامع را اعلام کرد. ۱۷۶ اقدام، فضاهایی تاکنون بی‌سابقه را برای بازار و بخش خصوصی فراهم می‌کند. مانعر ماررو، نخست‌وزیر، گزارش داد که ظرف سه ماه، ۱۵۸ گام از ۱۷۶ گام، یعنی معادل ۸۹ درصد، اجرا شده است.
کار قانون‌گذاری در واقع با سرعتی بی‌سابقه انجام شد: فرمان ۱۳۳ سقف تعداد کارکنان برای شرکت‌های خصوصی را که پیش‌تر ۱۰۰ نفر بود لغو می‌کند و تجارت مستقیم خارجی را مجاز می‌سازد. فرمان ۱۶۰، ۴۶ مورد از ۱۲۵ حوزه ممنوعه برای بخش خصوصی را حذف کرد؛ اکنون شرکت‌های خصوصی انرژی و معدن، داروخانه‌ها، بانک‌ها و بسیاری موارد دیگر نیز امکان‌پذیر شده‌اند. فرمان ۱۲۸ الزام سرمایه‌گذاران خارجی برای استخدام پرسنل از طریق آژانس‌های دولتی را پایان می‌دهد که این خود خواسته دیرینه این بخش بود.
اصلاحات شرکت‌های دولتی که بارها به تعویق افتاده بود، آغاز شده و قرار است از ژانویه ۲۰۲۷ شتاب گیرد. شرکت‌های دولتی سپس می‌توانند به شرکت‌های سهامی تبدیل شوند و بخش‌های دارای ورشکستگی مزمن بازسازی یا تعطیل شوند. یک قانون جدید زمین‌داری اکنون بر اساس الگوی چینی، مالکیت و بهره‌برداری را در کشاورزی از یکدیگر تفکیک می‌کند و به سرمایه‌گذاران خصوصی اجازه می‌دهد زمین اجاره کنند. سرمایه‌گذاری‌های خارجی از سوی دیاسپورای کوبایی نیز اکنون صراحتاً خوش‌آمد گفته می‌شوند و یک قانون جدید مهاجرت و شهروندی از ماه نوامبر پایه‌های حقوقی جدیدی را برای این امر ایجاد می‌کند.
به موازات آن، انرژی خورشیدی در حال رشد است: ۱.۴ گیگاوات در ۱۴۴ پارک خورشیدی اکنون ۲۱.۴ درصد از تقاضای برق را تأمین می‌کنند، در حالی که این رقم در اوایل سال ۲۰۲۵ سه درصد بود. انگیزه‌های جدید، توسعه بخش خصوصی و تزریق برق به شبکه را ممکن می‌سازد. با این حال، در شب‌ها که تقاضا در بالاترین حد خود است، کمبود ذخیره‌سازی وجود دارد؛ تنها یکی از چهار سیستم ذخیره‌سازی باتری برنامه‌ریزی‌شده تاکنون به شبکه متصل شده است.
کلید در دست واشنگتن است
اینکه آیا این اصلاحات بتواند سقوط آزاد را مهار کند یا خیر، نامشخص است. کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای آمریکای لاتین و کارائیب (Cepal) برای سال ۲۰۲۶ رشد منفی ۱۰.۳ درصدی تولید ناخالص داخلی را پیش‌بینی می‌کند؛ تورم نیز قرار است به حدود ۲۷ درصد افزایش یابد.
اقتصاد کوبا برای جریان یافتن سرمایه خارجی و به نتیجه رسیدن اصلاحات، به تأمین پایدار انرژی و تسهیل تحریم‌ها نیاز دارد. با این حال، کلید این امر نه در هاوانا، بلکه در واشنگتن قرار دارد. و در آنجا هدف‌گذاری بر این است که هر کاری انجام شود تا ادعای ترامپ مبنی بر اینکه کوبا یک «دوله ورشکسته» (کشور شکست‌خورده) است، به یک پیش‌گویی خودمحقق‌شونده تبدیل شود.
سکوت در برلین
با این حال، دولت فدرال آلمان تصمیم گرفته است که در این زمینه تا حد امکان با واشنگتن زاویه پیدا نکند. هنگامی که یوهان وادهپول (از حزب دموکرات مسیحی CDU)، وزیر امور خارجه آلمان، تابستان امسال توسط یک شهروند پرسیده شد چرا دولت فدرال تحریم ایالات متحده علیه کوبا را به‌طور آشکارتر به عنوان اقدامی غیرقانونی و مغایر با حقوق بین‌الملل تقبیح نمی‌کند، پاسخ داد: «من چنین تحریمی را که شما توصیف کردید، نمی‌بینم.»
بر اساس اطلاعات «برلینر تسایتونگ»، برلین هنوز در حال بررسی این است که آیا در رأی‌گیری سالانه سازمان ملل در این زمینه، امسال واقعاً باید به قطعنامه لغو تحریم ایالات متحده علیه کوبا رأی مثبت بدهد یا خیر. این اولین بار از سال ۲۰۰۲ خواهد بود که یک دولت آلمان تا این حد به وضوح در کنار ایالات متحده موضع‌گیری می‌کند.
نویسنده: مارسل کنزمن
ترجمه: سایت فدایی
لینک منبع مقاله
https://telepolis.de/-11487844
دیدگاه‌ها